Le machisme, la guerre et le corps des femmes

guerre

On connaît depuis longtemps l’utilisation du viol systématique comme arme de guerre. On le vit encore aujourd’hui au Congo, on l’a vu systématisé en ex Yougoslavie, on sait comment Daech l’utilise comme affirmation de pouvoir.

Très récemment, des photos de corps de femmes dénudées ont été postées sur les réseaux sociaux par des mercenaires turcs, membres des forces de répression au Kurdistan nord. Kedistan avait choisi de ne pas les diffuser, afin de ne pas entrer dans le jeu machiste et macabre de ceux qui ont commis ces crimes de guerre et diffusent ces images pour dénier le statut de combattante à ces femmes, et les rabaisser au rang d’objet pornographique et d’exutoire à toutes les violences.

A Hambourg, un collectif a remis en scène ces images, afin d’attirer l’attention sur ces massacres.

Nous avons lu (en Anglais), un texte de Olivia Rose Walton, universitaire, qui, entre autres, aborde et analyse ces actes et leur signification dans la guerre. Nous le reproduisons ici, avec des traductions via le collectif de Kedistan. Vous trouverez le lien vers le site originel dans la version anglaise.

cizre femme guerre 1


Comment le patriarcat destructeur de la guerre joue sur le corps des femmes kurdes

«  Ce qui est mis à nu aujourd’hui ce n’est pas le corps de cette femme qu’ils ont massacrée mais c’est la compréhension du pouvoir de la guerre lui-même »
Figen Yüksekdağ

Une femme a été tuée dans les rues de Cizre. Son cadavre a été déshabillé par ceux qui l’ont tué. Ce sont des soldats, ils prétendent qu’elle est une combattante du PKK. Des photos ont été prises ; elles circulent partout aux infos et sur les réseaux sociaux. Ce n’est pas la première fois que ça arrive.

Le corps de cette combattante kurde est devenu – encore une fois – un symbole des intentions du gouvernement : il ne s’agit pas de « stopper le terrorisme » mais de forcer une région entière à se soumettre par les bombardements et par des humiliations systématiques. Le problème est que dans cet acte de déshumanisation, le pouvoir réel de la femme et de ce qu’est ce qu’elle représente est évident. Dans tout système patriarcal, une femme qui a choisi de résister est exaspérante, elle déclenche une sorte de rage qui autorise ses assassins à la déshabiller et à la faire disparaître.

La déclaration ci-dessus de la co-présidente du HDP Figen Yüksekdağ le dit parfaitement. De pareilles actions ne démontrent pas simplement la volonté du gouvernement de répondre à ceux qui commettraient des actes de terreur contre l’Etat ou les civils, mais beaucoup plus largement de semer le doute. La moindre demande politique faîte par des organisations kurdes est réduite à des actes de terreur contre l’Etat Turc. Les qualifier de « terroristes » dans un sens sert un double objectif. Premièrement, un terroriste ne mérite pas une procédure de justice ordinaire mais peut être tué car il est étiqueté comme tel. Deuxièmement, le concept de « terroriste » est assez vague pour pouvoir être étendu à pratiquement toute la population kurde, ou à quiconque suspecté d’avoir des opinions contre l’Etat. Une récente et vive démonstration de cela était le bombardement de civils blessés – dont quelques uns qui étaient des combattants du PKK, selon les dires de l’Etat  – dans des bases de Cizre. Une fois qu’une personne est désignée comme « terroriste » par l’Etat, sa place de citoyen, c’est à dire sa place de personne avec des droits, est tout simplement effacée.

Dans cette guerre étrange et amorphe, le corps d’une femme morte est devenu un message, un symbole. Elle ne devait pas seulement mourir, elle devait être dénuée de toute dignité. Elle n’est pas un soldat, ni une rebelle, ni une ennemie, ni une combattante – elle est d’abord et avant tout une femme, rien d’autre qu’un corps. Elle a été réduite à cela parce que la menace qu’elle incarne est multiple : elle est une femme, mais aussi une kurde, et une combattante, une rebelle. Dans la logique hiérarchique du système patriarcal, elle devait d’abord être réduite à rien d’autre que son rôle de femme, puis réduite à encore moins qu’une femme – une femme déshonorée, une femme nue.

Dans « Le Corps dans la douleur », Elaine Scarry fait valoir que la torture est une ruse, « un acte du drame compensatoire », mené sur le corps du prisonnier ou de la victime – cela produit une douleur physique qui apparaît comme incontestablement réelle. Je dirais que quelque chose de similaire s’est produit dans ce cas là, et dans d’autres comme celui-ci, où le corps est dénué de toute dignité, et doit en être privé même après la mort : c’est une exposition du pouvoir de ceux qui l’ont tué et déshabillé, et le but ici est de montrer le vrai pouvoir de l’Etat et de ses formes armées.

La femme est effacée et sa place est laissée uniquement à la marque de la puissance de l’Etat. Yuksekdag, dans sa déclaration à propos de la photo, notait que beaucoup des corps venant de Cizre et des autres villes du sud-est qui se présentaient à la morgue « n’avait plus d’intégrité physique ». Cela suggère qu’il y a quelque chose de systématique dans ce genre de tortures ou d’interferences après la mort : le but ce n’est pas simplement d’éliminer l’ennemi(e) mais de la déshumaniser complètement.

Le corps de la femme sur la photo n’a pas été retrouvé. Elle a disparu. Comment peut-on faire le deuil d’une personne qui maintenant n’existe plus ? Comme Nicolas Glastonbury l’a souligné dans un article pour Jadaliyya, le deuil est un acte hautement politique – les attaques des funérailles des victimes de Suruç, ou encore la destruction des tombes, et les répressions au moment des funérailles de combattants kurdes ont lieu parce que ces morts sont considérées comme n’étant pas assez précieuses pour que le public puisse afficher de la reconnaissance et du respect. Glastonbury s’appuie sur l’argument de Judith Butler selon lequel le deuil public délimite quelles vies – quelles personnes – sont précieuses. Dans l’équation courante, la vie d’une femme kurde combattante (si c’est ce qu’elle était) s’inscris donc si bas dans l’échelle de la valeur qu’elle peut être utilisée comme un symbole.

Tout cela est documenté comme une sorte d’image pornographique qui ressemble aux restes d’un snuff movie, brouillés avec cynisme  dans les principaux sites d’informations. Andrea Dworkin a avancé que ce genre d’images – où le pouvoir visualisé correspond au pouvoir actuel – autorise « la purge des femmes originaires d’une communauté partagée qui elle  prend soin des droits de l’homme et du respect ». Si il n’y avait pas eu d’image, l’acte aurait été limité à ceux qui y ont pris part. L’image, infiniment reproductible, réaffirme à chaque fois le déséquilibre du pouvoir. Mais ce déséquilibre n’est pas sacro-saint. Comme Yuksekdag le soutient, certains actes ne font que renforcer la détermination de la résistance féminine. En effet, une partie de ce genre de comportements horribles découle de l’existence d’un pouvoir vivant et très réel chez la femme soldat qui même dans la mort, ne peut pas être correctement éradiquée et doit donc être non seulement humiliée mais en plus dépouillée. Sans doutes que la violence qu’on lui a infligée signifie que son existence a frappé une corde profonde.

Comme Dilar Dirik le souligne dans « A speech at the New World Summit », les femmes kurdes ont pourtant décidé depuis bien longtemps que ce pourquoi elles étaient en train de se battre n’était pas une Nation ( qui n’abolit en aucun cas le système sexe/genre) mais une nouvelle manière d’exister, dans laquelle les femmes ne sont pas libérées de l’homme par des projets d’autonomisation gérés par l’Etat mais dans laquelle elles incarnent elles mêmes  leur pouvoir politique et s’engagent activement à tous les niveaux de la société.

Olivia Rose Walton
Source
Traduit collectivement par Kedistan

Ajout du 22 février 2016, afin que ces femmes aient une identité et une humanité :

Les corps d’une femme et un homme tués récemment à ‪#‎Sur‬ /Diyarbakir, et exhibés nus par JITEM sur Twitter, ont été identifiés par leurs familles.

Il s’agit d’Asya Taşçı, 23 ans, (nom de guerre Mizgin Nuda Koçer, de Siirt) membre des YPS-JIN et de Faruk Kaçman de Silvan/Diyarbakir.

Le 10 août 2015, des photos de cadavre d’une autre femme avaient été publiées par ces mêmes forces spéciales. Dans une des photos, on voit un cadavre d’une femme nue torturé et poignardé à la hanche. On apprendra plus tard, qu’il s’agit d’une guérilla kurde du nom de Kevser Elturk, torturée et mutilée après avoir été exécutée, à Varto, le district de Mus, le 10 août 2015.

Vous pouvez utiliser, partager les articles et les traductions de Kedistan en précisant la source et ajoutant un lien afin de respecter le travail des auteur(e)s et traductrices/teurs. Merci.
Dessin de Zehra Dogan
Combattante massacrée, exposée nue dans la rue

 


 

Lire aussi : La fascination des occidentaux pour les combattantes kurdes « qui déchirent »


 

Savaşın Zehirli Patriyarkası Kürt Kadınlarının Vücutlarında Nasıl Kendini Gösteriyor

‘’Bugün çıplak olan katlettikleri kadının bedeni değildir. Bugün sarayın zulüm çıplaklığı bütün dünyanın önünde teşhir oluyor .’’
Figen Yüksekdağ

Cizre’de bir kadın sokakta öldürüldü. Onu öldürenler üstündekileri çıkardılar ve onu çıplak bıraktılar. Onu öldürenler askerler, kadının ise bir PKK militanı olduğu söyleniyor. Fotoğrafları çekildi; haberlerde ve sosyal medyada dolaşıyor. Bu ilk defa olmadı.

Bir Kürt kadın savaşçının vücudu –yine- hükümetin niyetlerinin simgesi haline geliyor: “terörizmi bitirmek” değil fakat bütün bir bölgeyi sistematik bombardımanla ve onurunu kırarak hizaya getirmek. Sorun şu ki bir insanlıktan uzaklaştırma eyleminde, kadının gerçek gücü ve neyi temsil ettiği ortada. Herhangi bir patriyarkal sistemde, direnmeyi seçen kadın kızgınlığa yol açar: öyle bir öfkeyi tetikler ki, katilleri onu soyarlar ve sonra da yokederler.

HDP Eşbaşkanı Figen Yüksekdağ’ın yukarıdaki beyanı bunu mükemmel bir şekilde dile getiriyor. Böylesi eylemler sadece devlete ve sivillere karşı terör eylemlerine girişenler değil daha da ötesi hedeflenmektedir. Kürt örgütlerinin ileri sürdüğü herhangi bir siyasal talep hemen Türk devletine karşı terör eylemine indirgenmektedir. Bu anlamda ‘’terörist’’ ikili bir amaca hizmet etmektedir. İlk olarak, bir terörist adaletin olağan süreçlerini hak etmez, fakat öyle yaftalandığı için öldürülebilir. İkinci olarak, ‘’terörist’’ kavramı , bütün Kürt halkını veya Türk devletine karşı hasmane duygular besleyen herkesi kapsamak üzere genişletebilecek kadar kadar muğlaktır. Bunun çok yakında cereyan eden canlı bir örneği Cizre’de bodrum katlarında yaralı sivillerin bombalanması oldu -aralarında PPK militanları da vardı, ya da devletin iddiası bu-. Bir kere bir kişi devlet tarafından terörist olarak yaftalanırsa, o kişinin yurttaş olarak konumu, hakları olan bir insan olması yokolur.

Bu tuhaf ve şekilsiz savaşta, ölü kadının vücudu bir şifre, bir simge olur. O sadece ölü olmakla kalmamalı, ölmeli, soyulmalı ve onursuzlaştırılmalı, hiçbir vakarı kalmamalı. O asker değil, isyancı da değil, düşman da değil, savaşçı da –o her şeyden önce bir kadın-, o hiçbir şey, sadece bir vücut. Düşürülmeli çünkü birden çok tehlikeye işaret ediyor: o bir kadın ve aynı zamanda bir Kürt, bir savaşçı, bir isyancı. Hiyerarşik patriyarkal sistemin mantığında önce hiçbirşey olan bir kadına indirgenmeli, sonra da bir kadından daha azına: onurunu kaybetmiş, çıplak bir kadın.

Acı İçindeki bir Vücut adlı kitabında Elaine Scarry işkencenin bir hile olduğunu tartışır, mahpusun ya da kurbanın vücudunda yürütülen ‘’bedel ödetici bir tiyatro perdesidir’’ –tartışmasız gerçek bir fiziksel acı üretir, dolayısıyla bu acıyı üreten rejimi gerçek gösterir. Vücuda bütün vakar ve mahremiyetin inkar edildiği bu ve bunun gibi olan diğer olaylarda da benzer bir şeyin olduğunu düşünüyorum: bu onu öldüren ve soyanların bir güç gösterisidir, ve amacı devletin ve onun silahlı kuvvetlerinin gerçek gücünü sergilemektir. Kadın yokedildi ve onun yerine devletin gücünün damgası bırakıldı. Yüksekdağ, Cizre ve güneydoğudaki diğer şehirlerde morgda ortaya çıkan ‘’vücutların bütünlüğünün olmadığını’’ söyledi. Bu cins işkencede ve ölünün vücuduna müdahele etmede sistematik bir şey var: amaç sadece düşmanı elimine etmek değil, onu tamamen insanlıktan uzaklaştırmak.

Fotoğraftaki kadının vücudu henüz bulunamadı. Kayboldu. Artık varolmayan biri için nasıl yas tutarsınız? Nicholas Glastonbury’nin Jadaliyya için bir makalede söylediği gibi, yas tutmak çok politik bir alandır –Suruç kurbanlarının cenazelerine ve mezarlarına saldırılar ve Kürt savaşçıların cenazelerine saldırılar oluyor çünkü bu ölümler insanların, açıkça kabul ve saygı göstermelerine değecek ölümler olarak görülmüyorlar. Glastonbury, Judith Butler’in, açıkça yas tutmanın nasıl bir hayatın – ve nasıl bir insanın- değerli olduğunu tarif ettiği fikrine atıfta bulunur. Mevcut denklemde, Kürt bir savaşçı (eğer öyle idiyse) kadının hayatının değeri o kadar düşük gözüküyor ki, çadır bezi olarak kullanılabilir.

Bütün bunlar, bir snuff filmindeki (işkence, cinayet, tecavüz filmi) resme benzeyen ve önemli haber sitelerinde buzlanan bir çeşit pornografik resim olarak belgelendi. Andrea Dworkin, görüntülenmiş gücün gerçek güce tekabül ettiği yerde, bu cins resmin ‘’(kadınların) ortakça paylaşılan şefkat ve haklar ve saygı’’dan uzaklaştırılmalarına yol açtığını ileri sürer. Eğer resim olmasaydı, eylem sadece içinde yeralanlarla sınırlı kalacaktır. Resim, sonsuzca yeniden üretilebilir, her seferinde güç dengesizliğini yeniden vurgular. Fakat bu dengesizlik dokunulmaz değildir. Yüksekdağ’ın da söylediği gibi, bu eylemler sadece kadınların direnişini daha da kararlı yaparlar. Bu korkunç davranışın kısmi bir nedeni, yaşayan kadın askerin temsil ettiği çok gerçek ve hayat dolu güçtür, öyle ki, öldüğünde bile tamamen yokedilemez ve dolayısıyla onuru kırılmalı, soyulmalı da. Ona verilen ceza, onun varlığının daha derin bir şeyleri harekete geçirdiği anlamına gelir.

Dilar Dirik’in, Yeni Dünya Zirvesi’nde (New World Summit) belirttiği gibi Kürt kadınları çok önceden uğrunda savaştıkları şeyin, bir ulus –cins/cinsiyet sisteminin ortadan kaldırılmasını gerektirmez- olmadığına fakat varolmanın yepyeni bir biçimi olduğuna karar verdiler. Bu yepyeni biçimde kadınlara haklar, devletin yönettiği kadınları güçlendirme projeleri tarafından verilmez; kadınlar toplumun her düzeyinde sosyal ve politik güç ve kazanımlarının bizzat kendisidirler ve içinde yer alırlar.

Olivia Rose Walton
Original link
Kollektif çeviri Kedistan


How the Toxic Patriarchy of War Plays out on Kurdish Women’s Bodies

“What is naked today is not the body of a woman whom they have slaughtered but the very understanding of the government of war itself.”
Figen Yüksekdağ

A woman is killed on the street in Cizre. Her dead body is stripped naked by those who killed her. They are soldiers; she is alleged to be a combatant of the PKK. Photographs are taken; they circulate on the news and social media. It’s not the first time this has happened.

The body of a female Kurdish fighter becomes – again – a symbol for the intentions of the government: not to “end terrorism” but to force an entire region to heel by systematic bombardment and humiliation. The trouble is that in this act of dehumanization, the real power of the woman and what she represents is evident. In any patriarchal system, a woman who chooses to resist is infuriating: she triggers the kind of rage that allows her killers to strip her and then disappear her.

The above statement from HDP co-chair Figen Yüksekdağ says it perfectly. Actions such as this demonstrate an intention not simply to deal with individuals who perpetrate acts of terror against the state or civilians, but to cast the net much more widely. Any political demands made by Kurdish organizations are reduced to acts of terror against the Turkish state. “Terrorist” in this sense serves a twin purpose. Firstly, a terrorist does not deserve the ordinary processes of justice but can be killed by virtue of being labeled as such. Secondly, the concept of “terrorist” is vague enough that it has been expanded to virtually the entire Kurdish population, or anyone suspected of harboring ill feelings toward the state. A recent and vivid demonstration of this was the bombing of wounded civilians – among whom were PKK operatives, or so the state alleges – in basements in Cizre. Once a person is named a terrorist by the state, her place as a citizen, a person with rights, is erased.

In this strange and amorphous war, the body of the dead woman becomes a cipher, a symbol. She must not only be dead, she must be dead and naked and humiliated, she must be denied any kind of dignity. She is not a soldier, nor a rebel, nor an enemy, nor a combatant – she is first and foremost female, nothing but a body. She must be reduced because the threat she embodies is multiple: she is a woman, and also a Kurd, and a fighter, a rebel. In the logic of a hierarchical patriarchal system she must first be reduced to nothing but a woman, and then reduced to even less than a woman – a dishonored woman, a naked one.

In The Body in Pain, Elaine Scarry argues that torture is a trick, an “act of compensatory drama,” conducted on the body of the prisoner or victim – it produces physical pain that is incontestably real, therefore making the regime that produces it appear real. I would argue that something similar happened in this case and others like it, where the body is denied all dignity and privacy even after death: it is a display of power by those who killed her and stripped her, and its aim is to illustrate the real power of the state and its armed forces. The woman is erased and in her place is left only the stamp of the state’s power. Yüksekdağ, in her statement on the photograph, reported that many bodies in Cizre and other southeastern cities that turn up at the morgue “do not have physical integrity.” This suggests that there is something systematic in this kind of torture or interference after death: the end is not simply to eliminate the enemy but to dehumanize her totally.

The body of the woman in the photograph has not been recovered. She has disappeared. How do you mourn a person who no longer exists? As Nicholas Glastonbury pointed out in an article for Jadaliyya, mourning is highly political territory – attacks on the funerals of the Suruç victims and on the graves and funerals of Kurdish combatants take place because these deaths are not considered valuable enough for public displays of recognition and respect. Glastonbury draws on Judith Butler’s argument that public mourning delineates what kind of life – and what kind of person – is valuable. In the current equation, the life of a female Kurdish combatant (if that is what she was) appears to register so low on the scale of value that she can be used as a canvas.

All this is documented in a kind of pornographic image that looks like a still from a snuff film, tastefully blurred on major news sites. Andrea Dworkin has argued that this kind of imagery – where visualized power corresponds to actual power – allows “the purging of [women] from a shared community of care and rights and respect.” If there was no image, the act would be limited to those who took part in it. The image, endlessly reproducible, re-asserts the imbalance of power each time. But that imbalance is not sacrosanct. As Yuksekdag argued, such acts only make women’s resistance more determined. Part of this kind of horrific behavior stems from there being a very real and vivid power in the living female soldier that even in death, cannot be properly stamped out and so must be humiliated and stripped too. Arguably the violence meted out on her means that her existence struck a deeper chord.

As Dilar Dirik pointed out in a speech at the New World Summit, Kurdish women long ago decided that what they were fighting for was not a nation – which in no way requires the sex/gender system to be undone – but an entirely new way of existing, one in which women are not handed rights by state-run women’s empowerment projects but actively embody and engage in their social and political power at every level of society.

Olivia Rose Walton

Walton, Olivia Rose, “How the Toxic Patriarchy of War Plays out on Kurdish Women’s Bodies”, Independent Turkey, 15 February 2016, London: Centre for Policy and Research on Turkey (Research Turkey). Original link

KEDISTAN
Le petit magazine qui ne se laisse pas caresser dans le sens du poil.
KEDISTAN on EmailKEDISTAN on FacebookKEDISTAN on TwitterKEDISTAN on Youtube
KEDISTAN

Le petit magazine qui ne se laisse pas caresser dans le sens du poil.

    Related posts