Voici quelques histoires arméniennes de personnes dont la vie a été changée à cause de la guerre en Syrie et en Irak. Certaines histoires sont tristes. D’autres non. À travers ces portraits, j’essaye d’expliquer ce qu’il se passe dans la région”.  M.T. De Maisières.

Un article que nous empruntons, avec leur aimable autorisation au site REPAIR.

REPAIR – Plateforme Arméno-Turque” est un projet de l’ONG franco-arménienne “Yerkir Europe” conduit en partenariat avec la fondation turque “Anadolu Kültür”.

Ce projet a pour objectif de confronter les points de vues sur les problématiques arméno-turques en donnant la parole à différents acteurs des sociétés civiles de Turquie, d’Arménie et de la Diaspora arménienne. Nous leur empruntons cet article, avec leur aimable autorisation.

Cet article est extrait du blog Hay Stories.


Marie Thibaut De Maisieres est une éditrice belge et auteure de livres pour enfants.  En décembre 2015, elle accompagne (avec un député fédéral belge, des journalistes et des humanitaires) le Comité belge des Chrétiens d’Orient dans un voyage au Kurdistan irakien et au Rojova (Kurdistan syrien). Un périple sous haute surveillance des Peshmergas, des YPG et des Forces syriaques durant lequel elle a pu récolter une série de portraits d’Arméniens dont la vie a été bouleversée suite à la guerre en Syrie et en Irak. 


Pourquoi des histoires arméniennes ? D’abord parce que les Arméniens, c’est ma passion : j’en ai cinq à la maison. Ensuite parce que selon moi, à travers l’histoire des Arméniens, on comprend mieux l’histoire de la région voire, soyons modestes, toute l’histoire de l’humanité.

Premiers chrétiens et souvent voisins des musulmans, les Arméniens comprennent la dialectique entre les religions. Ils savent aussi ce que signifient les mots « génocide », « exil » et « intégration » et parfois « prospérité ». Les concepts-clés pour appréhender le monde d’aujourd’hui. En fonction des pays qu’ils ont choisis ou qui se sont imposés, les Arméniens ont pu vivre sous des démocraties ou des dictatures, en participant ou non au pouvoir, en connaissant la guerre ou la paix, mais presque toujours en préservant leur identité très forte. Leur histoire nous en parle. Bref, une clé arménienne pour ouvrir la porte de la compréhension des religions, des guerres, des génocides, du christianisme, de la question de l’identité, de la guerre, de la tolérance et de la paix. Pourquoi pas ?

SOSSI

Sossi 1Sossi, c’est la responsable du comité d’aide aux réfugiés et déplacés arméniens pour la ville de Kameshli. Ses comptes, écrits à la main, sont tenus au dollar près dans un très, très épais cahier à lignes dans lequel il reste énormément de pages blanches. Elle connait personnellement chacune des 540 familles arméniennes de Kameshli. Et leurs besoins, au dollar près.

Elle nous dit que plus de la moitié des Arméniens de Kameshli ont quitté la région. Mais qu’ils ont été rejoints par des Arméniens venus des villes prises par l’État islamique – comme Raqqa – ou qui se situent dans des zones frontalières avec Daech – comme Alep ou Hassaké. Kameshli était déjà très dangereuse. Il y avait déjà eu des attentats-suicides, mais depuis décembre 2015, ceux-ci sont de plus en plus nombreux et de plus en plus meurtriers. Les attentats-suicides à la voiture ou au camion piégés, c’est comme cela que Daech se bat : faire exploser des civils et foncer sur les lignes de fronts.« Drôle d’ennemi qui lui n’a pas besoin de retourner chez lui après le combat », me dit un Peshmerga1.Un autre nous précise que ce ne sont plus seulement des combattants qui se font sauter dans les villes, mais parfois des civils désespérés à qui Daech a promis 10 000 dollars, pour la famille.

Les Arméniens qui restent à Kameshli le font soit parce qu’ils n’ont pas le choix, soit parce qu’ils pensent que leur devoir est de rester sur leur terre, de ne rien abandonner. Et la vie continue, on pleure et on rit. Il y a encore de délicieux restaurants, des réunions de famille, très bruyantes et où l’on trinque beaucoup, où il y a toujours un cousin Armen ou Bédo qui a trop bu et de très longues messes.

Sossi 2

Sossi n’a pas besoin d’être féministe pour être efficace. Elle se tait dans les réunions du conseil de la communauté où il n’y a presque que des hommes, elle sert le café, mais c’est à elle qu’on pose toutes les questions pour avoir des réponses exactes.

Elle ne nous le dira pas, mais Sossi est une maman. Qui a perdu son fils. De la plus bête et triste des manières. Il était, comme beaucoup de jeunes hommes, dans le groupe de défense de la communauté. Une sorte de milice arménienne bénévole qui fait des rondes toute la nuit pour protéger le quartier. Plus des courageux petits scouts armés que des guerriers. Il avait 19 ans. Il nettoyait son arme et un coup est parti.

Un coup parti, un café, un cahier à ligne très épais, au dollar près. 540 familles arméniennes qui tiennent le coup à Kameshli – un peu – grâce à Sossi.

À propos de Kameshli

Il s’agit d’une ville du Nord-Est de la Syrie, à la frontière avec la Turquie, la « capitale » du Rojava, le « Kurdistan syrien ». Cette région autonome du Kurdistan syrien qui n’existe pas officiellement. Mais de fait, la Syrie est actuellement coupée, morcelée :

1. Une partie, à l’Ouest, côté Liban, contrôlée tant bien que mal par le gouvernement de Bachar el-Assad (qui se bat contre Daech avec l’aide de la Russie, de l’Iran et du Hezbollah, la milice chiite libanaise).

2. À l’Est, une partie contrôlée par Daech.

3. Une partie au Nord-Est, le Kurdistan syrien, qui est contrôlée par les forces kurdes (et dans une moindre mesure, les forces syriaques) du Parti de l’union démocratique (PYD), un parti proche du PKK des Kurdes de Turquie.

4. D’autres zones sont contrôlées par les rebelles djihadistes du Front al-Nosra (les copains d’Al-Qaïda), celles de l’Armée syrienne libre (les rebelles nationalistes nés des mouvements citoyens du Printemps arabe) et encore celles des autres groupes salafistes… Mais ne compliquons pas tout !

Personnellement, mon cœur de féministe est fan de du PYD, le parti des Kurdes de Syrie, car inspiré du marxisme, il prône une égalité Homme-Femme parfaite (ce qui dans la région, est une exception incroyable). Leur armée, les YPG comptent d’ailleurs 40% de femmes dans leurs rangs. Ce qui, d’après certains, leur donne un avantage contre les djihadistes car ces derniers – dit-on – « pensent être privés du paradis s’ils sont tués de la main d’une femme ». Quand j’ai rencontré les femmes du Conseil militaire syriaque (la milice syriaque), l’une d’elles m’a dit que les armes des combattantes femmes n’étaient pas récupérées par Daech, car elles étaient jugées impures.
Dernière info sur Kameshli : une part importante des habitants de la ville est chrétienne.

arméniennes Sossi 3

Raqqa, c’était une très jolie ville fluviale — fondée par Alexandre le Grand — sur l’Euphrate.

GEORGES

Georges.1Georges a 20 ans, un sourire contagieux et une coupe de footballeur. Jusque-là, rien de différent de millions de Georges de 20 ans dans le monde. Mais ce Georges-là est né et a grandi à Raqqa, la capitale de l’État islamique depuis juin 2013. Comme sa famille vivait à Raqqa depuis toujours et qu’elle ne voulait pas perdre tout ce qu’elle avait, tous sont restés à Raqqa. Encore un an et demi. Puis ils sont finalement partis.

Georges nous raconte qu’il a vu dans Raqqa, un marché où l’on vend des femmes yézidies attachées aux pieds et aux jambes. Un de ses voisins, un nouveau dans le quartier, un type de Daech, en a acheté une. Ils sont allés la choisir, avec sa femme. Il la voyait étendre tous les jours le linge sur le balcon.

Georges nous explique qu’à Raqqa il n’était pas dans une école arménienne, mais dans une école du gouvernement. Là, ils étaient tous mélangés. « Personne ne disait, toi l’Arménien ou le Chiite. On s’en foutait. »

Georges nous dit que quand ils sont arrivés, les hommes de Daech ont réuni tous les chrétiens, ils leur ont dit : « soit, vous partez, soit vous vous convertissez, soit vous payez le djizîa2, l’impôt des chrétiens ». Mon père a choisi de payer le djizîa.

Ils ont détruit les mosquées chiites en premier. Et ils les ont tués ou ils se sont enfuis. Les chrétiens, n’ont pas été tués, sauf bien sûr ceux qui faisaient partie de l’armée gouvernementale. Ceux-là ont été décapités.

Georges adore Raqqa. Il rêve d’y retourner. D’y vivre à nouveau. Quand Daech sera parti.

Georges insiste : « Ce ne sont pas les gens de Raqqa qui sont « les Daech ». Ce sont les étrangers, qui sont venus et qui ont imposé ça. Les gens de Raqqa, ils ne voulaient pas ». Moi, petite Bruxelloise, j’avais toujours cru que le terrorisme, chez nous, venait de Raqqa. Que tout était la faute de Raqqa. Et j’avais là, devant moi, un gosse de cette ville qui me disait que les fous de Raqqa venaient en fait de chez moi.

À la fin, je demande à Georges, « et tes parents, où sont-ils ? » Il me répond : « Mon père et ma mère sont à Raqqa. Ils sont allés payer leur Djizîa. Ils rentreront demain ».

Raqqa, avant cela, évoquait pour moi seulement les décapitations, les esclaves yézidies et les femmes battues à cause de leur burqa qui laisse apparaitre des chaussettes pas totalement noires. Maintenant quand j’entends « Raqqa », je pense à Alexandre le Grand, au sourire de Georges et j’ai peur pour sa mère qui y est peut-être pour payer, comme chaque mois, son djizîa.

Petites précisions

Entre 2011 et 2013, dans le contexte de la guerre civile syrienne, la ville connaît pas mal d’affrontement entre le gouvernement syrien  -dirigées par Bachar El Assad- et les rebelles de Jabhat al-Nosra, revendiqués d’Al Quaïda. En mars 2013, Raqqa est la première grande ville qui tombe aux mains des rebelles d’al-Nosra. En juin de la même année, la ville passe sous contrôle des islamistes de Daech qui en font leur capitale.

L’État islamique était d’ailleurs aussi très fier, quand Mossoul (grosse ville en Irak) a été prise et qu’ils ont de fait, supprimé la frontière entre la Syrie et l’Irak, qui avait été crée artificiellement (par opportunisme occidental et non par souci démographique local), à la chute de l’Empire Ottoman en 1916, par les Anglais et les Français lors des accords de Sykes Picots.

Pourquoi souligner la différence entre al-Nosra et Daech ? Parce qu’ils ne sont plus du tout alignés. Bien qu’issu aussi d’Al Qaîda, Daech livre une guerre fratricide à al-Nosra. Peut-être parce que, bien que tous les deux issus de l’idéologie salafiste, Al-Qaida prône le djihad global afin d’instaurer le Califat et Daech veut le Califat avant d’exporter le djihad global. Ou peut-être parce que ce sont des fous. Des fous de Dieu, des fous de pouvoir, des fous tout courts et qu’ils se battent avec tout le monde parce que ce sont des fous.


YEVA

Yeva 1Yeva c’est la comptable des trois écoles arméniennes de Kameshli. Elle est jeune, jolie, elle a un pull en léopard pile-poil à la mode et une machine non identifiable sur son bureau, issue de l’époque où Steve Jobs n’était pas encore revenu à la tête d’Apple.

Cette année, à la rentrée, les familles de 120 des 500 enfants de l’école ne pouvaient pas payer leur inscription. « Mais on ne peut pas laisser des enfants sans école, alors on les a pris quand même »nous dit Yeva. Avec de la chance, l’école recevra des dons de communautés arméniennes de par le monde pour combler les trous. « Sinon, on trouvera une autre solution, il reste quelques mois… ».

Payée ou non, l’école primaire est pleine de joie. C’est toujours joyeux une école primaire ! Même quand c’est une école chrétienne située à quelques dizaines de kilomètres de l’État islamique.Dans le fond, cela n’a pas tellement l’air de l’inquiéter. L’angoisse de la direction de l’école est de garder un certain nombre d’élèves. La communauté arménienne de Kameshli s’étant réduite de plus de la moitié depuis 2013, il y a de moins en moins d’enfants à l’école. Et si leur nombre continue de diminuer, le gouvernement va la réquisitionner. Et il n’y aura plus d’école arménienne à Kameshli.

L’ambiance est moins insouciante dans l’école secondaire : nous sommes en période d’examens.

On demande à Yeva si elle quitterait la Syrie si c’était possible. Elle nous dit que « oui, pourquoi pas. Pour l’Allemagne peut-être ». Une réponse sans conviction, comme elle aurait répondu à la question :« tu veux un petit café ? ». Yeva, elle fait son travail : les comptes. Et la vie continue.

MICHAËL

Michael 1Michaël est beau comme un dieu grec ou un hipster new-yorkais. S’il avait grandi à Glendale, (la ville qui accueille le plus d’Arméniens aux États-Unis, en banlieue de Los-Angeles), il aurait peut-être fini à Hollywood. Mais Michaël est né à Hassaké et en plus, il est très timide.

Michaël parle mal l’arménien (il parle l’arabe, c’est un produit de l’école publique de Bachar el-Assad. Et comme il est du Rojova, la région à majorité Kurdes de Syrie, il parle aussi kurde), mais c’est un patriote. Oh oui. Il a un drapeau rouge-bleu-orange sur l’écran d’accueil de son portable (ce qui ne veut pas dire grand- chose parce qu’il est très normal pour un Arménien de mettre ces couleurs partout où il le peut) mais il est prêt à donner sa vie pour le peuple arménien.

Donc, parce qu’il n’est pas né à Glendale, qu’il est timide et qu’il est patriote, Michaël s’est engagé dans les Sutoro pour défendre les Arméniens et les Chrétiens en général.

Cela me permet de vous expliquer ce que sont les Sutoro et les Syriaques du gouvernorat de Hassaké :

Michael 3– Suturo est une police militaire parmi d’autres. Il y a plusieurs corps militaires : ceux qui se battent contre Daech, qui sont sur le front. Et ceux qui protègent la population en interne contre Daech et ses infâmes attentats.

– Les Syriaques parlent les langues araméennes (comme le Christ). Ce sont les Mésopotamiens, les Chrétiens originels. Il y en a une foule de différents : les Maronites, les Catholiques syriaques, les Catholiques chaldéens, les Syriaques orthodoxes, etc. On peut continuer presque à l’infini et de toute façon, on fera sûrement des mécontents, puisque personne n’est d’accord sur ce que veut dire « syriaque ». Théoriquement (et en vrai), les Arméniens ne sont pas des Syriaques, parce que leur langue n’est pas un dialecte araméen et qu’ils ont une toute autre histoire. Mais comme ils sont des « Chrétiens d’Orient » et surtout qu’ils sont dans la même galère qu’eux certains Arméniens ont rejoint les forces syriaques3.


1. Peshmerga signifie « qui regarde la mort en face » en kurde. Ce sont les militaires kurdes d’Irak. En Syrie, les combattants kurdes s’appellent YPG – Unité de protection du peuple – (les journalistes les appellent parfois aussi Peshmerga, ce qui embrouille tout). Les Peshmerga (en Irak) et les YPG (en Syrie) se battent contre Daech au Nord et à l’Est. Daech est à cheval sur la Syrie et l’Irak.
2. Le djizîa est l’impôt « par tête » que devaient payer les hommes pubères non musulmans. En échange de cet impôt, les non musulmans étaient en droit d’exiger la protection du souverain musulman contre les agressions extérieures, étaient exemptés de service militaire et de l’obligation musulmane de verser l’impôt islamique.
Il trouverait son fondement dans la sourate 9,29 du Coran : « combattez ceux qui ne croient point en Dieu ni au jour dernier, qui ne regardent point comme défendu ce que Dieu et son apôtre ont défendu, et à ceux d’entre les hommes des Écritures qui ne professent pas la vraie religion. Faites-leur la guerre jusqu’à ce qu’ils payent le tribut de leurs propres mains et qu’ils se soient soumis. »
3. Dans le contexte de guerre civile qui a éclaté en Syrie entre le gouvernement de Bachar El-Assad et les mouvements de rébellion/terroristes, qui a vu naitre Daech, les Kurdes, qui sont majoritaires dans la région du Rojova se sont organisés en une armée pour se défendre et se battre contre l’Etat islamique : les YPG (Unités de protection du peuple). À côté de la majorité kurde, existe une importante minorité chrétienne, qui s’est aussi organisée en une milice appelée le Conseil militaire syriaque.

ligne ine draw

War in Syria, Armenian Life Stories


Marie Thibaut de Maisières is a Belgian publisher and author of children’s books. In December 2015, together with a Belgian federal MP, journalists and humanitarian workers of the Belgian Middle East Christian Committee, she set out on a journey to Iraqi Kurdistan and Rojova (Syrian Kurdistan), under the protection of Peshmergas, YPJ (People’s Protection Units) and Syriac forces. During the trip, she could collect a series of portraits of Armenians whose lives were disrupted by the war in Syria and Iraq. This article was originally published in blog form as Hay Stories.


Here are a few stories of Armenians whose lives were shattered because of the war in Syria and Iraq. Some of them are sad and others not. Through these portraits, I tried to explain what is happening in the region.

Why Armenian stories? First of all because of my passion for Armenians: I’ve got five of them at home! And also because, to my mind, the history of Armenians helps you better understand the history of the region, if not – in all modesty – the history of humanity.

As ancient Christians often living in close proximity with Muslims, Armenians are familiar with the dialectics between religions. They also know what the words “genocide”, “exile”, “integration” and sometimes “prosperity” mean – those key concepts to grasp today’s world. According to which country they chose or was forced upon them as refugees, Armenians may have lived in democracies or dictatorships, taken part or not in politics, may have known war or peace, but nearly all of them have held on to a very strong sense of identity. Their stories tell us about that. In short, an Armenian key to open the door to understanding of religions, wars, genocides, Christianity, the questions of identity, of tolerance, of peace – why not?

SOSSI

Sossi 1

Sossi is in charge of the rescue committee for refugees and displaced Armeniansin the town of Kamishli. The accounts, written by hand, are kept down to the dollar in a very, very thick lined notebook, in which there are…lots of blank pages. She knows each of the 540 Armenian families in Kamishli personally. And their needs, down to the dollar.

She tells us that more than half of the Armenians in Kamishli have left the region.But they have been joined by Armenians from towns overtaken by the Islamic State – such as Raqqa – or which are in the front line against Daesh – such as Alep or Al-Hasakah –, where the situation is too perilous. Kamishli itself is too dangerous now. There have already been suicide attempts, and since December 2015, these have become increasingly prevalent and deadly. Suicide attempts with a car or a rigged lorry, that’s how Daesh operates – blowing up civilians and pushing back the frontline. “It’s a strange sort of enemy, a Peshmerga1 told me, who doesn’t need to head home after a fight.” Another Peshmerga told us that it’s not just the fighters who blow themselves up in towns, but sometimes also desperate civilians, to whose families Daesh has promised 10,000 dollars.

Sossi 2Armenians remaining in Kamishli do so either because they have no choice or because they see it as their duty to stay their ground, not to abandon anything. But life goes on; you cry and you laugh. There are still delicious restaurants, where family reunions are hosted – very loud affairs, with numerous toasts, where there’s always a cousin Armen or Bedo who’s had a little too much to drink – and very long masses.

Sossi doesn’t need to be a feminist to be efficient. She keeps quiet during community council meetings attended almost exclusively by men; she serves coffee, but it’s to her they address their questions if they are after an exact answer.

She won’t tell us, but Sossi is a mother. Who has lost her son. In the most senseless and saddest of ways. He was, like many young men, in the community defence group. It’s a kind of unpaid Armenian militia which does the rounds each night to protect the quarter. It’s more a courageous band of armed scouts than a group of warriors. He was 19. He was cleaning his gun, and it went off.

An accidental gunshot, a café, a very thick lined notebook, kept down to the dollar. And 540 Armenian families who struggle on in Kamishli, thanks to Sossi.

About Kamishli

Kamishli is a town in the North-East of Syria, at the Turkish border, the “capital” of Rojava, or “Syrian Kurdistan”. This autonomous region of Syrian Kurdistan (Rojava) does not officially exist. But in effect, Syria is currently divided into three parts:

1. A Western part, on the Lebanon side, more or less controlled by the Bashar al-Assad government (who are fighting Daesh with the help of Russia, Iran and Hezbollah, the Shiite and Lebanese militia).

2. To the East, one part ruled by Daesh.

3. One part to the North-East, Syrian Kurdistan, which is controlled by Kurdish forces (and, to a lesser extent, Syriac forces) of the Democratic Union Party (PYD), a party close to the PKK (the Kurdish independents of Turkey).

Personally, my feminist tendencies have me siding with the PYD, the party of Syriac Kurds: inspired by Marxism, they advocate complete male-female equality – which, in the region, is an incredible exception. 40 percent of their army, the YPG, is made of women. This, according to some fighters, gives them an advantage over Jihadists, who are said to “believe they will be deprived of paradise if they are killed by a woman”. When I met the women of the Syriac military council (the Syriac militia), one of them told me that Daesh won’t even collect the weapons of female fighters because they are considered impure.

One last piece of information on Kamishli: there is a high ratio of Christians among the townspeople.

arméniennes Sossi 3

Raqqa was a very beautiful river town – founded by Alexander the Great – on the Euphrates.

GEORGES

Georges.1Georges is 20 years old, with a contagious smile and a footballer’s haircut – hardly different from thousands of other 20-year-old Georgess in the world, then. But this Georges was born and grew up in Raqqa, the capital of the Islamic State since June 2013. Since his family had always lived in Raqqa and didn’t want to lose everything they owned, they stayed there. For a year and a half. Then they finally left.

Georges, his tone unchanged, tells us that in Raqqa, he saw a market where Yazidi women were being sold. They were chained together by their ankles and wrists. One of his neighbours, new to the area, a member of Daesh, bought one. They went to choose her, he and his wife. Afterwards, Georges saw her: she would hang out the washing on the balcony every day.

Georges explains that in Raqqa, he didn’t go to an Armenian school but to a government one. There, they were all mixed together. “No-one said, you the Armenian or, you the Shiite. No-one cared about that.”

He recalls that when Daesh men arrived, they rounded up all the Christians, telling them, “Either you leave, or you convert, or you pay the Jizyah (Christian tax). My father chose to pay the Jizyah2.”

First, they destroyed the Shiite mosques. The Shiites fled, or were killed. The Christians weren’t killed, except, of course, those enlisted in the federal army: they were decapitated.

Georges loves Raqqa. It’s his dream to return some day. To start life there again. When Daesh has gone.

Georges insists: “It’s not the people of Raqqa who are Daesh. It’s strangers, who came and forced themselves on the town. The citizens of Raqqa didn’t want any of it.” As a girl from Brussels, I’d always thought that the terrorism we feared came from Raqqa, that everything was Raqqa’s fault. And there, before me, was a guy from Raqqa who was telling me that those madmen in Raqqa had in fact come from my homeland.

Finally, I asked Georges, “And where are your parents?” He replied, “My mother and father are in Raqqa. They went to pay their Jizyah. They’ll be back tomorrow”.

Before that, Raqqa had been synonymous for me with decapitations, with Yazidi slaves and women beaten because under their burqas, they were wearing socks that weren’t completely black. Now, when I hear the name ‘Raqqa’, I think of Alexander the Great, of Georges’s smile, and I fear for his mother, who could well be out there, in town, to pay her monthly Jizyah.

A little background information:

Between 2011 and 2013, in the context of the Syrian civil war, the town experienced many skirmishes between the Syrian government (lead by Bashar al-Assad) and the rebels of Jabhat al-Nusra (which claims to be Aa-Qaeda). In March 2013, Raqqa was the first large city to fall into the hands of the Al Nostra rebels. In June of the same year, the city passed under the rule of the Daesh Islamists, who made it their capital.

ISIS were actually very proud when they took Mosul (a large Iraqi city) and de facto abolished the border between Syria and Iraq. That border had been artificially created by the English and the French– out of Western opportunism and no care for local demographics – through the Sykes-Picot Agreement at the end of the Ottoman Empire in 1916.

Why highlight the difference between al-Nusra and Daesh? Because they are no longer aligned. Although founded by al-Qaeda, Daesh is carrying out a fratricidal war against al-Nusra. This is perhaps because both come from Salafist ideology. Al-Qaeda preach a global jihad so as to restore the Caliphate, and Daesh want to establish the Caliphate before exporting global jihad. Or maybe because they’re both mad. Mad about God, mad about power, mad full stop, and they make war against everyone because they are mad.

YEVA

arméniennesYeva keeps the books for the three Armenian schools in Kamishli. She is young and pretty, sporting a leopard-print jumper that is right on trend (whatever my friend Barbara might say) and is typing on an unidentifiable machine on her desk, dating from before Steve Jobs took over as CEO of Apple.

This year, when students went back to school in September, the families of 120 of the 500 schoolchildren weren’t able to pay their fees. “But we can’t leave the children without a school, so we took them in all the same”, Yeva tells us. With a bit of luck, the school will receive funding from Armenian communities worldwide to balance the books. “If not, we’ll find another solution; we still have a few months left…”

Funded or not, there is a lot of joy in the primary school. Isn’t that always the case? Even though we’re talking about a Christian school located just a few dozen kilometres away from the Islamic State.Fundamentally, she doesn’t seem to be overly concerned about it. The main worry of the school administration is to keep enough students. With the Armenian community in Kamishli being reduced by half since 2013, there are ever fewer children in the schools. And if numbers keep on decreasing, the government will requisition the school. Then there will no longer be an Armenian primary school in Kamishli.


The atmosphere is less carefree in the secondary school: they have exams on their mind.

We ask Yeva if she’ll leave Syria. She tells us, “Yes, why not. I’ll maybe head to Germany”. But the response lacks conviction; she’d have replied in the same tone to the question, “Care for a coffee?” Yeva gets on with her accounting job. And life go on.

MICHAËL

Michael 1Michaël is as handsome as a Greek god or a New York hipster. If he had grown up in Glendale – this town in the suburbs of Los Angeles which is home to one of the largest Armenian communities in the US – he might have gone to Hollywood. But Michaël was born in Al-Hasakah, and what’s more, he is very shy.

Michaël speaks Armenian poorly – he speaks Arabic, a result of Bashar al-Assad’s school system, and Kurdish, being from the Rojova, a region of Syria with a majority of Kurds – but he is an Armenian patriot. No doubt about it. He has a red-blue-orange flag as his mobile phone homescreen (which doesn’t mean much, as it’s common for an Armenian to display his colours everywhere), but he is ready to give his life for the Armenian people.

So, because he wasn’t born in Glendale, because he is shy and because he is a patriot, Michaël enrolled in the Sutoro militia in order to defend Armenians and, more generally, Christians.

That enables me to explain to you who the Sutoros are, as well as the Syriacs of the Al-Hasakah province:

Michael 3– The Sutoro is a military police group among others. There are several military groups: those who fight against Daesh, who are on the frontline, and those like the Sutoro who protect civilians against Daesh and its notorious attacks).

– Syriacs speak Aramaic languages (like Jesus of Nazareth). They are Mesopotamians, and the original Christians. There are many different types: Maronites, Syriac Catholics, Chaldean Catholics, Orthodox Syriacs, etc. I could go on and on without satisfying everyone, since no-one agrees on what ‘Syriac’ actually means. Theoretically (and truthfully), Armenians aren’t Syriacs at all, because their language isn’t an Aramaic dialect and they have a completely different history. But since they also are “Middle Eastern Christians”, and particularly because they share the same fate, certain Armenians have joined the Syriac forces3.


1. Peshmerga means “someone who looks death in the face” in Kurdish. The Peshmergas are the Kurdish militants in Iraq. In Syria, Kurdish fighters are called the YPG – People’s Protection Unit – (journalists sometimes also call them Peshmerga, which makes everything more confusing). The Peshmergas (in Iraq) and the YPG (in Syria) are fighting against Daesh in the North and the East. Daesh forces straddle Syria and Iraq.
2. The Jizyah is the tax ‘per head’ that non-Muslim adult males have to pay. In exchange for this tax, non-Muslims can demand the protection of the Muslim sovereign against exterior aggressions, are exempted from military service and from the Muslim duty to pay the Islamic tax. This is supposedly based on Surah 9:29 of the Quran: “Fight those who do not believe in Allah or in the Last Day and who do not consider unlawful what Allah and His Messenger have made unlawful and who do not adopt the religion of truth from those who were given the Scripture – [fight] until they give the Jizyah willingly while they are humbled.”
3. In the context of the civil war (in 2011) which broke out in Syria between the Bashar al-Assad government and the rebellion/terrorist movements which brought forth Daesh, the Kurds, who are the majority people group in the Rojova region, formed an army to defend themselves and fight against the Islamic State: the YPG (People’s Protection Unit). Beside the Kurdish majority is a significant Christian minority who also formed a militia called the Syriac Military Council,which works hand in hand with the YPG.

ligne ine draw

Suriye’de savaş : Ermeni hayatlarından kesitler


Marie Thibaut De Maisieres Belçikalı bir yayıncı ve çocuk kitapları yazarı. Aralık 2015’te Belçikalı bir federal milletvekili, gazeteciler ve insani yardım görevlileri ile birlikte Doğu Hristiyanları Belçika Komitesi’nin Irak Kürdistan’ı ve Rojava’ya düzenlediği bir ziyarete katıldı. Peşmergelerin, YPG’nin ve Süryani güçlerinin koruması altında gerçekleşen bu seyahatte De Maisieres Suriye ve Irak’ta savaş sırasında hayatları altüst olan Ermenilerin portrelerini kaleme aldı. Bu makale ilk olarak blog şeklinde Hay Stories’de yayınlanmıştır.


Bu yazıda Suriye ve Irak’ta savaş yüzünden hayatları değişen birkaç Ermeni’nin hikâyesini bulacaksınız. Bazılarının hikâyesi hüzünlü, diğerlerinin ise değil. Bu portreler vasıtasıyla bölgede neler olduğunu aktarmaya çalıştım.

Neden Ermenilerin hikayeleri ? Çünkü Ermeniler benim için bir tutku : ailemden beş kişi bu toplumun bir parçası. Ayrıca bence Ermenilerin tarihi aracılığıyla bölgenin -ve tevazuyu bir kenara bırakırsak- tüm insanlığın tarihini daha iyi anlayabiliriz.

İlk Hristiyanlar arasında yer alan ve çoğunlukla Müslümanlarla komşu olarak yaşayan Ermeniler dinler arasındaki diyalektiği anlarlar. “Soykırım”, “sürgün”, “entegrasyon” ve bazen “müreffeh bir hayat” kelimelerinin anlamını bilirler. Günümüz dünyasını anlamak için anahtar kelimeler bunlar. Seçtikleri ya da kendilerine dayatılan ülkelere göre, Ermeniler demokrasilerde ya da diktatörlüklerde yaşadılar, yönetime katılabildiler ya da katılamadılar, savaşı ya da barışı yaşadılar, ama neredeyse her zaman güçlü bir şekilde kimliklerini korudular.

Hikâyeleri bize sesleniyor. Kısacası, dinleri, savaşları, soykırımları, Hristiyanlığı, kimlik, çatışma, hoşgörü ve barış meselelerini anlamak için bir anahtar oluşturuyorlar. Neden olmasın ?

SOSSI

Sossi 1 arméniennes

Sossi Kamışlı şehrindeki mülteci ve yerinden olmuş Ermenilere yardım komitesinin sorumlusu. Elle tuttuğu hesaplarını kuruşu kuruşuna çok kalın ve çizgili, içinde daha çok beyaz sayfası olan defterine işliyor. Kamışlı’daki 540 Ermeni aileyi şahsen tanıyor. Ve onların ihtiyaçlarını en ince ayrıntısına kadar biliyor.

Sossi bize Kamışlı Ermenilerinin yarısından fazlasının bölgeyi terk ettiğini anlatıyor. Onlara Işid’in ele geçirdiği –Rakka gibi- ya da Işid bölgelerine komşu –Halep ya da Haseke gibi- şehirlerden gelen Ermeniler eklendi. Kamışlı çoktan tehlikeli hale gelmişti. İntihar saldırıları önceden de oluyordu ama Aralık 2015’ten beri sayıları ve şiddetleri arttı. Bombalı araba ya da kamyonla gerçekleştirilen intihar saldırıları Işid’in sivilleri öldürmek ve cepheye bu şekilde yüklenmekle özetlenebilecek savaş yönteminin bir parçasıydı. Bir peşmerge bana “Çatışmadan sonra evine dönmek zorunda olmayan bir acayip düşman” demişti Işid hakkında. Bir başka peşmerge bize şehirlerde kendini havaya uçuranların sadece savaşçılar olmadığını, kimi zaman Işid’in ailelerine 10 bin dolar vermeyi vaat ettiği çaresizler olduğunu belirtiyor.

Sossi 2Kamışlı’da kalan Ermeniler bunu ya başka bir seçenekleri olmadığından, ya da topraklarında kalmayı ve asla terk etmemeyi bir görev olarak gördüklerinden yapıyorlar. Ve hayat devam ediyor, gözyaşları ve kahkahalarla. Hala lezzetli restoranlar, gürültülü ve kadehlerin bolca kaldırıldığı, her zaman biraz fazla içen bir amca oğlu Armen ya da Bedo’nun olduğu aile toplantıları ve çok uzun ayinler var.

Sossi’nin etkin olmak için feminist olmaya ihtiyacı yok. Neredeyse sadece erkeklerin olduğu halk konseyi toplantılarında pek söz almıyor, kahve servisi yapıyor ama kesin yanıtlar almak için bütün sorular hep ona soruluyor.

Bize bahsetmiyor ama Sossi bir anne. Oğlunu kaybetmiş bir anne. Olabilecek en talihsiz ve üzücü bir şekilde. Çok sayıda genç gibi, o da halk savunma grubundaydı. Mahalleyi korumak için geceleri devriye gezen bir çeşit Ermeni milis grubu. Savaşçılardan çok silahlı izciler gibiler. Sossi’nin oğlu 19 yaşındaydı. Silahını temizlerken ateş almış.

Ateş alan bir silah, kahve, çok kalın çizgili bir defter ve kuruşu kuruşuna tutulan hesaplar. Kamışlı’daki 540 Ermeni aile –biraz da- Sossi sayesinde ayakta kalabiliyor.


Kamışlı

Suriye’nin kuzey batısında, Türkiye sınırında bulunan Kamışlı Suriye Kürdistan’ının, Rojava’nın « başkenti ». Resmi olarak var olmayan özerk Suriye Kürdistanı. Ama pratikte Suriye bölünmüş durumda :

1. Beşar Esad yönetiminin –Rusya, İran ve Lübnan Hizbullah’ından destek alarak Işid’le savaşıyor- kontrolündeki Lübnan tarafındaki Batı bölgeleri

2. Doğuda Işid tarafından kontrol edilen bölgeler

3. Kuzey doğuda, Suriye Kürdistan’ında PYD’nin Kürt güçleri (ve bir ölçüde Süryani güçleri) tarafından kontrol edilen bölge

4. El Kaide’ye yakın cihatçı Nusra Cephesi, Özgür Suriye ordusu ve başka Selefi gruplar tarafından kontrol edilen bölgeler.

Kişisel olarak feminist gönlüm Suriye Kürtlerinin partisi PYD’den yana çünkü tam anlamıyla kadın-erkek eşitliğini savunuyorlar (ki bu bölgede inanılmaz bir istisna oluşturuyor). Orduları YPG saflarında %40 oranında kadın savaşçı var. Kimilerine göre bu durum onlara cihatçı gruplara karşı avantaj sağlıyor, çünkü bu gruplar “Bir kadın eliyle öldürülürlerse cennete giremeyeceklerine” inanıyorlar deniliyor. Süryani Askeri Konseyi üyesi kadınlarla tanıştığımda içlerinden biri kadın savaşçıların silahlarının Işid tarafından alınmadığını, çünkü bu silahları kirli kabul ettiklerini anlattı.

Kamışlı’ya dair son bir bilgi : şehrin sakinlerinin önemli bir kısmı Hristiyan.

arméniennes Sossi 3

Rakka Fırat’ın kıyısında, Büyük İskender tarafından kurulmuş çok güzel bir şehirdi.

GEORGES

Georges.1 arméniennes
Georges 20 yaşında, insanlara yayılan bir gülümsemesi ve futbolcu gibi bir saç kesimi var. Buraya kadar dünyadaki milyonlarca Georges’dan bir farkı yok. Ama bu Georges Haziran 2013’ten beri Işid’in başkenti olan Rakka’da doğmuş ve büyümüş. Ailesi hep Rakka’da yaşamış olduğu ve sahip oldukları her şeyi kaybetmek istemedikleri için Rakka’da kalmış. Bir buçuk sene kadar. Sonunda Rakka’dan ayrılmışlar.

Georges bize Rakka’da gördüğü ayaklarından ve bacaklarından bağlanmış Ezidi kadınlarının satıldığı köle pazarını anlatıyor. Komşularından biri -mahalleye yeni taşınmış Işid’li bir tip- bu kadınlardan birini satın almış. Karısıyla birlikte pazara köle seçmeye gitmiş. Georges köle yapılan Ezidi kadınını her gün balkonda çamaşır asarken görüyormuş.

Georges bize Rakka’da Ermeni okuluna gitmediğini, devlet okulunda okuduğunu anlatıyor. “O zaman kimse sen Ermenisin, sen Şiisin demiyordu. Kimse bunu umursamıyordu”. ,

Georges Işidlilerin Rakka’ya geldiği zaman bütün Hristiyanları topladıklarını, onlara “Ya gidersiniz, ya Müslüman olursunuz, ya da Hristiyanların vergisi cizyeyi ödersiniz” dediklerini anlatıyor. “Babam cizye ödemeyi seçti. Önce Şii camilerini yıktılar. Onları öldürdüler ya da kaçırttılar. Hristiyanlar öldürülmedi, hükümetin ordusunda görev yapmış olanlar hariç. Onların kafasını kestiler”.

Georges Rakka’yı çok seviyor. Geri dönebilmenin, tekrar orada yaşamanın hayalini kuruyor. Işid gittiği zaman.

Georges özellikle belirtiyor : “Işid Rakka’daki insanlardan oluşmuyor. Yabancılar geldi ve bunu dayattılar. Rakka’daki insanlar bunu istemedi”. Brüksel’den gelen ben hep bizdeki terörizmin Rakka’dan geldiğini sanırdım. Her şey Rakka’nın suçuydu. Şimdi karşımda bu şehirden bir çocuk bana Rakka’daki meczupların aslında benim ülkemden geldiğini anlatıyor.

Georges’a “Annen baban nerede ?” diye soruyorum. “Rakka’dalar. Cizyelerini ödemeye gittiler. Yarın dönecekler”, diye cevap veriyor.

Rakka bundan önce bana sadece kafa kesmeleri, Ezidi köleleri ve burkalarının altından tamamen siyah olmayan ayakkabıları görünen kadınların dövülmesini hatırlatıyordu. Şimdi “Rakka” denildiğinde aklıma Büyük İskender ve Georges’un gülümsemesi geliyor. Ve her ay olduğu gibi cizyesini ödemek için şimdi belki de Rakka’da olan Georges’un annesi için korkuyorum.

Birkaç not

2011 ve 2013 arasında şehir hükümet güçleri ve El Kaide’nin kolu Nusra Cephesi arasındaki çatışmalara tanık oldu. Mart 2013’te Rakka Nusra’nın eline geçen ilk büyük şehirlerden biri oldu. Aynı yılın Haziran ayında şehir burayı başkentleri ilan eden Işid’in kontrolüne geçti.

Işid Musul’u ele geçirip de facto olarak Suriye ve Irak arasında 1916 yılında Sykes-Picot anlaşmasıyla İngilizler ve Fransızlar tarafından çizilen yapay sınırları ortadan kaldırmakla övünüyordu.

Neden Nusra ve Işid arasındaki farkları belirtiyoruz ? Çünkü aynı çizgide değiller. Kendisi de El Kaide kökenli olmakla birlikte Işid Nusra’yla savaşıyor. Belki de ikisi de Selefi ideolojiden kaynaklandığı halde El Kaide Halifeliği kurmak için küresel cihatı savunuyor iken, Işid küresel cihatı yaymak için Halifeliği kurmayı istediğindendir. Belki de her ikisi de meczup olduğu içindir. Allah’ın ve iktidarın meczupları, sadece bu yüzden herkesle savaşan meczuplar.

YEVA

Yeva 1 arméniennes

Yeva Kamışlı’daki üç Ermeni okulunun muhasebecisi. Genç ve güzel bir kız, leopar desenli son moda bir kazağı ve masasında Steve Jobs’un daha Apple’ı yaratmadığı zamanlardan kalma gibi görünen bir cihazı var.

Bu sene okullar açıldığında okuldaki 500 çocuğun 120’sinin ailesi kayıt ücretini ödeyemez durumdaymış. “Ama çocukları okulsuz bırakamayız, bu yüzden onları yine de aldık” diyor Yeva. Biraz şansla okul dünyadaki Ermenilerden gelen yardımlarla iki yakasını bir araya getirebilecek. “Yoksa başka bir çözüm bulmamız lazım, sadece birkaç ayımız var”.

 


Paralı ya da değil, ilkokul neşe dolu. Bir ilkokul her zaman neşelidir. Işid’in birkaç kilometre uzağında Hristiyan bir ilkokul olsa bile.Bu durum onu çok endişelendiriyor gibi gözükmüyor. Okul yönetiminin endişesi belirli bir öğrenci sayısını korumak. Kamışlı Ermeni toplumu 2013’ten beri yarısını kaybettiğinden beri okulda gitgide daha az öğrenci var. Sayıları daha da azalırsa okula el konulabilir. Ve Kamışlı’da Ermeni okulu artık yok olur.

Ortaokulda hava biraz daha ciddi : sınav zamanındayız. Yeva’ya mümkün olsaydı Suriye’yi terk eder miydi diye soruyoruz. “Evet, neden olmasın. Belki Almanya için” diyor. Sanki “Kahve ister misin?” sorusunu yanıtlar gibi inanmadan söylediği bir cevap. Yeva işini yapıyor, hesaplarla ilgileniyor. Ve hayat devam ediyor.

MICHAEL

Michael 1 arméniennesMichael bir Yunan tanrısı gibi güzel bir çocuk, New Yorklu bir hipster’a benziyor. Glendale’de (Los Angeles’ın banliyösünde Ermenilerin yoğun olarak yaşadığı şehir) büyüseydi belki de kendini Hollywood’da bulurdu. Ama Michael Haseke’de doğmuş ve üstelik çok çekingen.

Michael Ermeniceyi iyi konuşamıyor (devlet okuluna gitmiş olduğu için Arapça, Kürt nüfusun yoğun olduğu Rojavalı olduğu için de Kürtçe konuşuyor) ama o bir vatansever. Cep telefonunun ekranında kırmızı-mavi-turuncu bayrak var (Ermenilerde oldukça yaygın olduğu için tek başına bu bir anlam ifade etmese de) ve Ermeni halkı için canını vermeye hazır.

Glendale’li olmadığı, çekingen ve vatansever olduğu için Michael Ermenileri ve tüm Hristiyanları korumak için Sutoro’ya katılmış.

Burada Sutoro’dan ve Haseke Süryanilerinden bahsetmek gerekiyor :

Michael 3– Sutoro askeri polis birimlerinden biri. Pek çok askeri birim mevcut : Işid’le cephede savaşanlar ve insanları yaşadıkları yerlerde Işid saldırılarından koruyanlar.

– Süryaniler Aramice ailesinden bir dil konuşuyorlar (İsa gibi). Mezopotamyalı ilk Hristiyanlar. Bu kategoride pek çok farklı grup mevcut : Maruniler, Süryani Katolikler, Keldani Katolikler, Ortodoks Süryaniler vs.. Bu liste daha da uzatılabilir ve her zaman memnun olmayanlar olacaktır çünkü kimse “Süryani”nin ne demek olduğu konusunda hemfikir değil. Ermeniler Süryanilerden farklılar, dilleri Aramicenin bir lehçesi değil ve başka bir tarihe sahipler. Ama onlar da “Doğu Hristiyanları”na mensup oldukları ve aynı çileyi paylaştıkları için Ermeniler Süryani güçlerine katılıyor1.

 


1. Suriye’deki savaş ve Işid’in ortaya çıkma sürecinde Rojava bölgesinde çoğunluğu oluşturan Kürtler kendilerini korumak ve Işid’le mücadele etmek için bir ordu kurdular : YPG (Halk Savunma Birlikleri). Bölgede Kürt çoğunluğun yanı sıra Süryani Askeri Konseyi adıyla örgütlenen bir askeri güce sahip önemli bir Hristiyan azınlık mevcut.